2 ) نظريه اشاعره و قليلى از علماء شيعه : طلب و اراده ، مفهوما و انشاءا و خارجا متغايرند . توضيح : مفهوما يعنى معناى لفظ طلب ، طلب انشائى و معناى لفظ اراده ، اراده‌ى حقيقيّه است . انشاءا يعنى طلب انشايى مغاير با اراده انشائيه است . خارجا يعنى طلب حقيقى مغاير با اراده‌ى حقيقيّه است يعنى در نفس دو صفت وجود دارد كه يكى اراده و ديگرى طلب است . قوله : « فاذا عرفت المراد . . . » . مقدّمه : ( دقّت كنيد ) ريشه‌ى اختلاف علماء در تغاير و اتّحاد طلب و اراده ، اختلافى است كه آنان در كلام نفسى دارند ( قائلين به كلام نفسى ، قائل به تغاير و منكرين قائل به اتّحاد هستند ) و ريشه‌ى اختلاف در كلام نفسى ، اختلافى است كه متكلّمين در تكلّم خداوند دارند . « 1 » توضيح : تمامى مسلمين اتفاق دارند بر اينكه از جمله صفات خداوند ، متكلّم است ولى بعد از اين اتفاق در چهار مسأله با يكديگر اختلاف دارند . 1 ) اختلاف در طريق اثبات اين صفت ؛ اشاعره طريق را عقل و معتزله و اماميّه طريق را آيات و روايات مثل كلّم اللّه موسى مىدانند . 2 ) اختلاف در ماهيت كلام خداوند ؛ معتزله و اماميّه ، كلام خداوند را مركّب از حروف و اصوات مىدانند چنان كه كلام آدميان نيز چنين است . ولى اشاعره معتقدند كه كلام خداوند از جنس صوت و حرف نيست ، بلكه كلام خداوند عبارت است از معنايى كه قائم به ذات خداوند است و نام آن معنا كلام نفسى است و اين كلام لفظى كه از حروف تركيب مىيابد به نام قرآن و ديگر كتب آسمانى ، دالّ بر آن كلام نفسى است ( و لذا الكلام عند بعضهم حقيقة فى المعنى مجاز فى العبارة . ) « 2 »

--> ( 1 ) - ر ك : باب حادى عشر ، ص 29 - رساله‌ى طلب و اراده حضرت امام ، ص 20 . ( 2 ) - ر ك : قواعد المرام ، ص 92 .